"Onderzoek is de humus van een museum": interview over BRON
Een maand voor de officiële opening van het gloednieuwe onderzoekscentrum BRON van Musea Brugge sprak faro met een trotse Anne van Oosterwijk. Een gesprek over openheid, humus en de toekomst van onderzoek.
Op 25 november 2025 opende BRON voor het publiek. Het officiële startschot werd gegeven op 19 november, gevolgd door een tweedaags congres over Hans Memling. Musea Brugge onderzocht de afgelopen jaren zijn volledige oeuvre met technische beeldvorming. Het nieuwe onderzoekscentrum, gevestigd in het historische hart van Brugge, heeft de ambitie om een toekomstgericht platform te zijn dat erfgoedonderzoek wil opentrekken. BRON richt zich niet enkel op de professionele erfgoedwerker of universitaire onderzoeker, maar nodigt ook erfgoedliefhebbers, studenten en het publiek uit.
Dat past binnen een strategische verschuiving in onderzoek naar cultureel erfgoed. In een tijd waarin digitalisering en democratisering sleutelbegrippen zijn, streeft BRON zowel wetenschappelijke diepgang als maatschappelijke relevantie na. Het doel is duidelijk: de collecties van Musea Brugge ontsluiten op een manier die zowel lokaal als internationaal resoneert.
BRON richt zich niet enkel op de professionele erfgoedwerker of universitaire onderzoeker, maar nodigt ook erfgoedliefhebbers, studenten en het publiek uit
Onderzoek zonder en met muren
Aan het roer staat Anne van Oosterwijk, directeur Collecties en Onderzoek. Ze heeft een scherpe visie op collectiebeheer en onderzoek: “Onderzoek is de humus van een museum. We moeten kennis hebben over onze collectie en tegelijk ook duidelijk maken aan het publiek dat die kennis niet statisch is. Ze is nog helemaal niet af. Er is nog zoveel te doen met die basis.” Voor van Oosterwijk moeten onderzoek en kennisontwikkeling open en toegankelijk zijn. Die filosofie vertaalt zich in de kernwaarden van BRON. Zo zijn de collecties van Musea Brugge niet alleen digitaal doorzoekbaar, maar beschikt BRON ook over fysieke ruimtes en ondersteunende infrastructuur om onderzoek te faciliteren. BRON wil een uitnodiging zijn om – figuurlijk – dichter bij het object te komen en om nieuwe vragen te stellen.
De open aard van BRON strekt zich uit tot de onderzoeksoutput zelf. Resultaten van onderzoeksprojecten gesteund door BRON zullen, waar mogelijk, openbaar en herbruikbaar zijn. Door een laagdrempelige structuur te creëren – een welkome, moderne onderzoeksruimte en persoonlijke begeleiding – beoogt het een omgeving van vertrouwen en samenwerking te smeden. Het gaat hier niet alleen om het delen van data, maar ook om nieuwe samenwerkingsverbanden. Het centrum staat met andere woorden voor de omslag die Anne samen met haar team sinds een aantal jaren probeert door te voeren: “We willen niet enkel extern mensen helpen met hun onderzoek, maar we willen mensen naar hier halen en op onze collectie laten werken. Dit gebouw geeft ons de fysieke plek die we hiervoor niet hadden.” Een plek met muren zonder muren dus.
De concrete uitwerking van deze visie is zichtbaar in de architectuur van BRON. De fysieke inrichting is gericht op laagdrempeligheid en interactie. De leeszaal en onderzoeksruimtes zijn geen stille, intimiderende omgevingen, maar lichte, flexibele werkplekken die uitnodigen tot overleg en co-creatie. Er zijn specifieke ruimtes voorzien voor:
- Hands-on onderzoek: tafels met de juiste licht- en klimaatcondities om fragiele objecten te onderzoeken.
- Kennisuitwisseling: ontmoetingsruimtes voor informele discussies tussen academici, erfgoedwerkers en studenten.
Bovendien zal BRON inzetten op wat er in de fysiek geconnecteerde kunsthal BRUSK (opening voorzien op 8 mei 2026) speelt. Boeken die tentoongesteld worden in de bibliotheek van BRON zullen verband houden met de lopende tentoonstellingen in BRUSK.
Lokaal verankerd, internationaal relevant
BRON opereert met een dubbele focus: het wil tegelijkertijd een diepgeworteld lokaal kenniscentrum en een ambitieus internationaal knooppunt worden. Zo tracht het de kloof tussen academisch onderzoek en burgeronderzoek te verkleinen. Het centrum werkt via crowdsourcingprojecten samen met lokale vrijwilligers
en gemeenschappen die betrokken zijn bij erfgoedprojecten, waarbij de expertise van de professional en de passie van de burger hand in hand gaan. Van Oosterwijk: “Voor mij is collectieonderzoek alles wat meer kennis creëert over het object. Dat betekent dus ook getuigenissen of verhalen die het brede publiek toevoegt aan het object. Ik hecht veel waarde aan ons participatieve verzameltraject. Al brengt dit ook nieuwe vragen met zich mee, want hoe moeten deze verhalen gecapteerd of bewaard worden? Hoe ga je er verder mee aan de slag in termen van verwervingsbeleid?”
Tegelijkertijd kijkt BRON over de grenzen heen. Het centrum wil ook internationale onderzoekers aantrekken. Door hen te laten werken met de collecties wil het wederzijdse kennisoverdracht aanzwengelen. De buitenlandse gasten brengen nieuwe methodologieën en vergelijkende perspectieven in, terwijl zij de unieke Brugse bronnen bestuderen. Voor de erfgoedprofessional uit Vlaanderen betekent dit een directe toegang tot de nieuwste internationale inzichten en netwerken.
Van Oosterwijk verwoordt het als volgt: “Ik wil dat het onderzoekscentrum onderdeel is van het museum en dat we vertrekken vanuit de museale collecties.” BRON is een collectieonderzoeksinstelling en wil die eigen bronnen ook aanbieden aan externe onderzoekers. “We hebben onze objectdossiers en die willen we digitaliseren en toegankelijker maken. Dat zijn unieke bronnen. Daar zitten zaken in die niet eerder gepubliceerd zijn.”
Uitdagingen
Voor Anne van Oosterwijk is BRON duidelijk geen eiland. De kern van een succesvol onderzoeks- en kenniscentrum ligt voor haar in de rol van netwerkpartner binnen de Vlaamse en internationale erfgoedsector en de academische wereld. De samenwerking met Vlaamse universiteiten en partners zoals het Brugse stadsarchief en de Brugse erfgoedbibliotheek is van groot belang. Van Oosterwijk: “Er is sprake van een kentering waarbij de academische en de museale onderzoekswereld steeds meer samenwerken. Zo participeren we in het Studiolo-project, o.a. samen met het Rubenshuis en enkele Vlaamse universiteiten, waarin jonge onderzoekers, onze eigen medewerkers en onderzoeksfellows elkaar ontmoeten en kennis delen.” Voorts hoopt BRON ook de erfgoedliefhebbers die langskomen op termijn te kunnen inbedden in een netwerk waarin ze elkaar kunnen verrijken.
Dat dit een grote uitdaging is, ontkent Anne van Oosterwijk niet. Ze wil samenwerking met academische instellingen, andere erfgoedorganisaties en onderzoekers structureler van aard maken: daar ligt de toekomst. Nu de opening achter de rug is wil ze de komende maanden precies daarop inzetten. Hoe BRON positioneren zowel binnen het erfgoed- als het academische veld, vertrekkende vanuit de immense rijkdom die de collectie van Musea Brugge kenmerkt? Dit brengt haar bij een andere uitdaging. Het collectiebeleidsplan vormt de voedingsbodem voor de onderzoeksagenda van BRON. Een belangrijke voorwaarde om bronnen te delen en open te stellen voor onderzoek is registratie en digitalisering. Daar valt nog een historische achterstand weg te werken. Bovendien is er nog een derde uitdaging: “Vaak gaat de aandacht van de universitaire wereld uit naar onze topstukken. Het is ons doel om ook de andere 80 % van de collectie onder hun aandacht te brengen.”
Nieuw hoofdstuk
De opening van BRON markeert een nieuw, ambitieus hoofdstuk voor erfgoedonderzoek. Daarbij wil het centrum een vitale hub zijn. Door zowel de diepe, lokale kennis over de eigen collectie te ontsluiten als te fungeren als een internationaal onderzoeksplatform wil BRON een essentiële dienst bieden aan zowel de professionele erfgoedwerker, de onderzoeker als de erfgoedliefhebber. Daarnaast zorgt deze focus op de eigen – gigantische – collectie ervoor dat BRON voor een zoektocht staat. Want hoe bepaal je wat je zal onderzoeken en hoe? BRON nodigt daarom uit tot samenwerking over institutionele en disciplinaire grenzen heen.
Door Joke Beyl (onderzoeker bij FARO) en Olga Van Oost (algemeen directeur FARO). Oorspronkelijk verschenen in FARO tijdschrift voor cultureel erfgoed, jaargang 18 nr. 4, december 2025.
